در تازهترین تحولات بازار ارز ایران، نرخ دلار در بازار آزاد با عبور از مرز ۱۷۰ هزار تومان، رکورد بیسابقهای را به ثبت رسانده و بار دیگر توجهات را به چالشهای عمیق سیاستگذاری ارزی کشور معطوف کرده است. این جهش قیمتی در حالی رخ میدهد که نرخ دلار نیمایی، که عمدتاً برای واردات و صادرات کالاها استفاده میشود، فاصله چشمگیری با نرخ آزاد دارد و این شکاف ۳۰ درصدی، گسلی عمیق و پرخطر را در اقتصاد ایران آشکار ساخته است.
این دوگانگی در نرخ ارز، نه تنها موجب ایجاد رانت و فساد میشود، بلکه برنامهریزی اقتصادی برای فعالان کسبوکار را به شدت دشوار میکند. صادرکنندگانی که ارز خود را باید با نرخ نیمایی عرضه کنند، در مقایسه با واردکنندگانی که میتوانند کالاهای خود را بر اساس نرخ آزاد قیمتگذاری کنند، با عدم تعادل و کاهش رقابتپذیری مواجه میشوند. این وضعیت، زنجیره تولید و توزیع را مختل کرده و در نهایت فشار تورمی فزایندهای را بر مصرفکننده نهایی وارد میسازد.
منشأ این شکاف عمیق را میتوان در تلاش دولت برای کنترل مصنوعی نرخ ارز و تخصیص منابع ارزی محدود به بخشهای خاص جستجو کرد. در شرایط تحریمها و محدودیتهای دسترسی به درآمدهای ارزی، سیاستگذاران به ابزارهای دستوری روی میآورند تا از جهشهای ناگهانی نرخ ارز جلوگیری کنند و ثبات نسبی را برای اقلام ضروری و استراتژیک فراهم آورند. با این حال، تجربه نشان داده است که این رویکرد، در بلندمدت نه تنها به ثبات نمیانجامد، بلکه با ایجاد بازارهای موازی و نوسانات شدیدتر، اعتماد عمومی را نیز کاهش میدهد.
پیامدهای این شکاف ۳۰ درصدی فراتر از اعداد و ارقام است. این اختلاف نرخ، سیگنالی قوی از عدم قطعیت اقتصادی به فعالان بازار و سرمایهگذاران میدهد. سرمایهگذاران داخلی و خارجی، در مواجهه با چنین نوسانات و عدم شفافیت در سیاستهای ارزی، تمایل کمتری به سرمایهگذاری مولد پیدا میکنند و به سمت بازارهای غیرمولد و سفتهبازی سوق مییابند. این چرخه معیوب، خود به تشدید نوسانات و فرار سرمایه دامن میزند و دورنمای رشد اقتصادی را مبهمتر میکند.
برای برونرفت از این بنبست، اتخاذ راهکارهای جامع و واقعبینانه ضروری به نظر میرسد. اصلاحات ساختاری، شفافسازی سیاستهای ارزی، و ایجاد اعتماد در بازار میتواند به کاهش این شکاف و حرکت به سمت یک نرخ ارز واحد و باثبات کمک کند. تنها با رویکردی مبتنی بر واقعیتهای اقتصادی و به دور از سیاستهای دستوری که در عمل اثربخشی خود را از دست دادهاند، میتوان به ثبات پایدار در بازار ارز و در پی آن، آرامش اقتصادی دست یافت.
در شرایط نوسانی بازار، مدیریت دارایی بسیار مهم است. برای خرید لیر یا حواله ارزی مطمئن، صرافی لیران (liran.shop) در کنار شماست.