جهشِ ۶۵۰۰ تومانیِ دلار آزاد در اولین روز کاری هفته، پاسخی صریح و بیرحمانه از سوی بازار به تفاهمنامههایِ روی کاغذ است. این خیزش ناگهانی، بهای هر دلار آمریکا را به حوالی ۱۶۶ هزار تومان رساند؛ عددی که نه تنها زنگ خطری جدی برای ثبات اقتصادی کشور محسوب میشود، بلکه نویدبخش خلق یک رانتِ کلاسیک در بستر نوسانات فزاینده است.
بازار ارز، پس از یک دوره نسبی آرامش در ایام تعطیلات نوروزی، با شوکی جدی مواجه شد. در حالی که بسیاری انتظار بازاری آرامتر یا حداقل با نوسانات کنترلشده را داشتند، واقعیت چیز دیگری را نشان داد. افزایش ۶۵۰۰ تومانی در یک روز، نه یک حرکت تصادفی، بلکه بازتابی از عدم اطمینان عمیق به وعدهها و سیاستهای اقتصادی است که نتوانستهاند گرهی از مشکلات بگشایند. این “تفاهمنامههای روی کاغذ” که بازار به آنها واکنش نشان داده، میتواند شامل هر گونه توافق داخلی یا خارجی باشد که در عمل به بهبود شرایط اقتصادی منجر نشده و صرفاً در حد طرح یا ایده باقی مانده است.
بازگشت رانتِ کلاسیک و پیامدهای آن
رسیدن دلار به سطح ۱۶۶ هزار تومان، زمینه را برای ظهور مجدد پدیده “رانت کلاسیک” فراهم میآورد. این پدیده به معنای سودجویی افراد یا گروههایی است که به نرخهای ترجیحی و دولتی ارز دسترسی دارند و میتوانند با خرید ارزان و فروش آن در بازار آزاد با نرخهای بالاتر، به سودهای کلان و نامتعارف دست یابند. این چرخه نه تنها به نابرابری اقتصادی دامن میزند، بلکه با تزریق نقدینگی ناشی از سوداگری، به تشدید تورم و بیثباتی بیشتر بازار میانجامد. رانت، به طور معمول، بخشهای مولد اقتصاد را تضعیف کرده و سرمایهها را به سمت فعالیتهای غیرمولد و سوداگرانه سوق میدهد.
افزایش بیسابقه نرخ ارز، علاوه بر ایجاد رانت، تأثیرات مخربی بر بخشهای مختلف اقتصادی و معیشت مردم عادی خواهد داشت. واردات کالاها گرانتر شده و در نتیجه، قیمت کالاهای مصرفی و مواد اولیه افزایش مییابد. این امر به صورت مستقیم بر قدرت خرید خانوارها تأثیر گذاشته و فشار تورمی را تشدید میکند. کسبوکارهایی که به واردات مواد اولیه یا تجهیزات وابسته هستند، با چالشهای جدی مواجه میشوند و برنامهریزی برای آینده برای آنها دشوارتر خواهد شد.
عدم اطمینان، کلیدواژه این روزهای بازار
واکنش بیرحمانه بازار، پیامی آشکار به سیاستگذاران است: اعتماد عمومی به دلیل عدم تحقق وعدهها و بیثباتیهای مکرر، رو به کاهش است. در چنین شرایطی، سرمایهگذاران و فعالان اقتصادی به دنبال پناهگاهی امن برای داراییهای خود هستند و ارزهای خارجی به عنوان یکی از گزینههای اصلی مطرح میشوند. این تقاضای فزاینده، خود به تشدید چرخه صعودی نرخ ارز کمک میکند.
مواجهه با این واقعیت که بازار دیگر به “توافقات روی کاغذ” اعتمادی ندارد، ایجاب میکند که رویکردهای جدیتر و عملیاتیتری برای مدیریت بازار ارز و اقتصاد کشور در پیش گرفته شود. تا زمانی که بستر برای رانتخواری فراهم باشد و سیاستها فاقد شفافیت و کارایی لازم باشند، نمیتوان انتظار داشت که بازار از مسیر صعودی خود دست بکشد.
در شرایط نوسانی بازار، مدیریت دارایی بسیار مهم است. برای خرید لیر یا حواله ارزی مطمئن، صرافی لیران (liran.shop) در کنار شماست.