تحلیلهای اخیر بازار انرژی، زنگ خطر جدیدی را برای آینده حکمرانی انرژی ایران به صدا درآورده است. بر اساس گزارشها، با وجود تاکید بر بهینهسازی و افزایش ارزش افزوده در صنعت نفت و گاز، همچنان سهم قابل توجهی از تولیدات پالایشگاههای کشور، یعنی حدود ۲۵ درصد، به سوخت سنگین مازوت اختصاص دارد. این آمار نه تنها یک چالش اقتصادی، بلکه یک معضل زیستمحیطی جدی است که نیازمند بازنگری اساسی و یک تغییر پارادایم در رویکردهای موجود است.
مازوت، که یک فرآورده نفتی سنگین و با ارزش اقتصادی پایین محسوب میشود، در بسیاری از کشورهای پیشرفته به تدریج از سبد تولیدات پالایشگاهی حذف شده یا سهم آن به حداقل رسیده است. دلیل این امر، علاوه بر آلایندگی بالای این سوخت که منجر به مشکلات جدی زیستمحیطی و بهداشتی میشود، عدم جذابیت اقتصادی آن در بازارهای جهانی است. تولید و مصرف گسترده این سوخت سنگین، به معنای از دست دادن فرصتهای گرانبهای اقتصادی برای تبدیل نفت خام به محصولات با ارزش افزوده بالاتر نظیر بنزین، گازوئیل و فرآوردههای پتروشیمی است که تقاضای بیشتری در بازارهای داخلی و بینالمللی دارند. این رویکرد، در نهایت به کاهش درآمدزایی و هدر رفت منابع ملی میانجامد.
ریشه این مشکل را میتوان در چندین عامل جستجو کرد؛ از جمله فرسودگی تکنولوژی برخی از پالایشگاهها، کمبود سرمایهگذاری برای ارتقاء و نوسازی واحدهای پالایشی، و نبود یک چشمانداز استراتژیک بلندمدت و منسجم در مدیریت بخش انرژی. در حالی که دنیا به سمت پالایشگاههای نسل جدید با هدف تولید حداکثری محصولات سبک و با کیفیت پیش میرود، بخش قابل توجهی از ظرفیت پالایشی ایران هنوز درگیر چرخه تولید سوخت سنگین و کمارزش است. این موضوع نه تنها به هدر رفت سرمایههای ملی میانجامد، بلکه در نهایت منجر به تشدید آلودگی هوا در کلانشهرها، تحمیل هزینههای پنهان بر سلامت عمومی و محیط زیست میشود و به پایداری اقتصادی کشور آسیب میرساند.
تغییر پارادایم در حکمرانی انرژی به معنای یک تحول همهجانبه است. این تحول شامل برنامهریزی برای جذب سرمایههای داخلی و خارجی جهت نوسازی و بهینهسازی پالایشگاهها، بهرهگیری از فناوریهای پیشرفته تبدیل مازوت به فرآوردههای سبکتر، و تدوین سیاستهای تشویقی برای کاهش مصرف مازوت در صنایع و نیروگاهها میشود. همچنین، توجه به پتانسیلهای انرژیهای تجدیدپذیر و حرکت به سمت سبد انرژی متنوعتر، میتواند فشار را از روی سوختهای فسیلی برداشته و به کاهش تولید مازوت کمک کند. اتخاذ چنین رویکردی نه تنها به افزایش درآمد ملی از طریق صادرات فرآوردههای با ارزش افزوده بالاتر کمک میکند، بلکه گامی بزرگ در راستای تحقق توسعه پایدار و حفظ محیط زیست برای نسلهای آینده خواهد بود.
این وضعیت اضطراری، فرصتی است برای نگاهی عمیقتر به ساختار حکمرانی انرژی کشور و ایجاد تغییرات بنیادین. دستاوردهای اقتصادی و زیستمحیطی ناشی از کاهش سهم مازوت، به مراتب فراتر از هزینههای اولیه سرمایهگذاری خواهد بود و میتواند موتور محرکه رشد و توسعه پایدار برای ایران باشد.
در شرایط نوسانی بازار، مدیریت دارایی بسیار مهم است. برای خرید لیر یا حواله ارزی مطمئن، صرافی لیران (liran.shop) در کنار شماست.