اقتصاد ایران در سالیان اخیر با چالشهای متعددی دست و پنجه نرم کرده است که از آن جمله میتوان به رشد بیامان نقدینگی، تورم ساختاری و در نتیجه، افت مستمر ارزش پول ملی اشاره کرد. این عوامل، همواره بستر را برای نوسانات نرخ ارز فراهم آوردهاند و زندگی روزمره شهروندان و برنامهریزیهای اقتصادی کشور را تحت تأثیر قرار دادهاند. با این حال، بررسیهای اخیر نشان میدهد که در کنار این چالشهای ریشهدار، در دوره اخیر نوسانات ارزی، عوامل دیگری نیز به طور خاص در حوزه نفت، نقشی پررنگ و تعیینکننده ایفا کردهاند.
گزارشها حاکی از آن است که مسئله صادرات و فروش نفت ایران توسط نهادهای موازی، به یکی از نگرانیهای اصلی در عرصه اقتصاد کلان تبدیل شده است. منظور از “نهادهای موازی”، آن دسته از سازوکارهایی هستند که خارج از چارچوبها و کنترلهای رسمی و دولتی، اقدام به فروش طلای سیاه کشور میکنند. اگرچه در شرایط تحریمی، اتخاذ رویکردهای غیرمتعارف برای فروش نفت ممکن است به عنوان راهکاری برای دور زدن محدودیتها مطرح شود، اما فقدان شفافیت و نظارت کامل بر این فرآیندها میتواند عواقب جبرانناپذیری برای اقتصاد ملی به همراه داشته باشد.
یکی از مهمترین زیانهای این رویکرد، عدم واریز کامل درآمدهای ارزی حاصل از فروش نفت به حساب دولت و بانک مرکزی است. این امر به معنای کاهش تزریق ارز به سامانه رسمی کشور و تضعیف توانایی بانک مرکزی برای مدیریت بازار ارز و ثباتبخشی به نرخ برابری ریال در برابر سایر ارزهاست. هنگامی که بخش قابل توجهی از دلارهای نفتی به جای ورود به کانالهای رسمی، در خارج از این سیستم مدیریت میشود، بانک مرکزی عملاً ابزار لازم برای مقابله با هیجانات بازار و کنترل نرخ ارز را از دست میدهد. این وضعیت به تشدید گسست میان نرخ ارز رسمی و بازار آزاد دامن میزند و فضایی مناسب برای سفتهبازی و سوداگری ایجاد میکند.
علاوه بر این، نبود شفافیت در نحوه فروش، قیمتگذاری و بازگشت ارز حاصل از این معاملات، بستر را برای فساد و سوءاستفادههای احتمالی فراهم میآورد. ابهام در میزان واقعی صادرات، قیمت فروش و مقصود نهایی درآمدهای ارزی، نه تنها به بودجه کشور ضرر میرساند، بلکه اعتماد عمومی را نیز مخدوش میکند. زیان ناشی از این عدم شفافیت تنها به ابعاد مالی محدود نمیشود؛ بلکه به تضعیف حاکمیت ملی بر منابع استراتژیک کشور و ایجاد ساختارهای اقتصادی غیررسمی و پنهان منجر میگردد که ردیابی و کنترل آنها دشوار است.
در نهایت، این شیوه از صادرات نفت، علاوه بر آنکه میلیاردها دلار زیان را به طور مستقیم و غیرمستقیم به کشور تحمیل میکند، مدیریت کلان اقتصادی را نیز دچار اختلال جدی میسازد. برای برونرفت از این وضعیت و جلوگیری از تکرار تجربههای مشابه، بازنگری جدی در سیاستهای نفتی، تقویت نظارتهای داخلی و حرکت به سمت شفافیت حداکثری در تمامی فرآیندهای مرتبط با فروش و بازگشت ارز حاصل از صادرات نفت، ضروری به نظر میرسد. تنها از این طریق میتوان اطمینان حاصل کرد که درآمدهای ملی، به بهترین نحو ممکن و در جهت منافع عموم مردم، به کار گرفته میشوند و چالشهای ارزی بیش از پیش تشدید نمیگردند.
در شرایط نوسانی بازار، مدیریت دارایی بسیار مهم است. برای خرید لیر یا حواله ارزی مطمئن، صرافی لیران (liran.shop) در کنار شماست.