یکی از مهمترین تصمیمات اقتصادی دولت در سالیان اخیر، حذف ارز ترجیحی یا همان ارز ۴۲۰۰ تومانی بود؛ سیاستی که با هدف اصلاح ساختار اقتصادی و جلوگیری از رانت و فساد اتخاذ شد، اما بهای سنگینی برای معیشت خانوارها در پی داشت. این تصمیم، به سرعت خود را در سبد مصرفی خانوادهها نشان داد و به گواه منابع خبری، فاکتور هزینه زندگی را به شکل قابل توجهی افزایش داد.
ارز ترجیحی، سالها به عنوان سپری برای حمایت از اقشار آسیبپذیر و کنترل قیمت کالاهای اساسی عمل میکرد. با تخصیص این ارز به واردات اقلام ضروری نظیر نهادههای دامی، دانههای روغنی و دارو، دولت تلاش میکرد تا قیمت نهایی این محصولات را در بازار داخلی ثابت و ارزان نگه دارد. اما منتقدان این سیاست بر این باور بودند که ارز ۴۲۰۰ تومانی به جای رسیدن به دست مصرفکننده نهایی، زمینهساز رانتخواری، قاچاق و توزیع ناعادلانه یارانهها شده است. بر همین اساس، دولت با هدف شفافسازی و هدایت مستقیم یارانهها به مردم، اقدام به حذف آن کرد.
اما پیامدهای این تصمیم چه بود؟ بر اساس گزارش خبرگزاری فرارو، پس از حذف ارز ترجیحی، روغن، تخممرغ و گوشت قرمز بیشترین افزایش قیمت را تجربه کردهاند. این سه قلم کالا، که جایگاهی محوری در سفره غذایی خانوار ایرانی دارند، از جمله محصولاتی هستند که به شدت وابسته به واردات نهادهها و مواد اولیه با نرخ ارز آزاد شدهاند. به عنوان مثال، قیمت روغن خوراکی به دلیل وابستگی به دانههای روغنی وارداتی و گوشت و تخممرغ به واسطه گران شدن خوراک دام و طیور، با جهشهای قیمتی شدیدی مواجه شدند. این افزایش قیمتها، نه تنها قدرت خرید خانوارها را به شدت کاهش داد، بلکه منجر به تغییر الگوی مصرف و در مواردی حذف این اقلام از سبد خرید بسیاری از خانوادهها شد.
گرانی کالاهای اساسی، فشار مضاعفی را بر دوش خانوادهها، به ویژه اقشار کمدرآمد، وارد آورده است. در حالی که دولت برای جبران بخشی از این افزایش قیمتها، اقدام به پرداخت یارانههای نقدی مستقیم به خانوارها کرد، اما کارشناسان اقتصادی معتقدند که میزان این یارانهها هرگز با جهشهای قیمتی صورتگرفته برابری نکرده و توانایی جبران کامل قدرت خرید از دست رفته را نداشته است. این وضعیت، لزوم بازنگری در سیاستهای حمایتی و اتخاذ رویکردهای کارآمدتر برای مدیریت شوکهای قیمتی ناشی از اصلاحات اقتصادی را بیش از پیش نمایان میسازد.
در مجموع، حذف ارز ترجیحی اگرچه با اهداف بلندمدت اقتصادی صورت گرفت، اما در کوتاهمدت به ایجاد بار سنگین تورمی بر دوش خانوارها، به ویژه در حوزه کالاهای اساسی منجر شد. این تجربه نشان میدهد که هرگونه اصلاح ساختاری، نیازمند سازوکارهای حمایتی قویتر و پیشبینی دقیقتر پیامدهای اجتماعی و معیشتی است تا از تحمیل هزینههای گزاف به شهروندان جلوگیری شود.
در شرایط نوسانی بازار، مدیریت دارایی بسیار مهم است. برای خرید لیر یا حواله ارزی مطمئن، صرافی لیران (liran.shop) در کنار شماست.