مفهوم «ارز تک نرخی» همواره به عنوان یک هدف اقتصادی ایدهآل در بسیاری از کشورها، به ویژه آنهایی که با نوسانات ارزی دست و پنجه نرم میکنند، مطرح بوده است. ایده پشت این سیاست، ایجاد شفافیت، جلوگیری از رانت و فساد، و تسهیل فعالیتهای اقتصادی از طریق حذف نرخهای متعدد (مانند نرخ دولتی، نیمایی، آزاد و…) است. اما آیا در عمل، تحقق این رویا در ساختارهای اقتصادی امروز ایران امکانپذیر است؟ و در صورت اجرا، آیا این سیاست میتواند در بلند مدت پایداری خود را حفظ کند؟
تحلیلگران اقتصادی بر این باورند که ساختارهای اقتصادی کنونی به گونهای شکل گرفتهاند که دولتها، حداقل در کوتاهمدت و میانمدت، کنترل بسیار محدودی بر حجم نقدینگی در جامعه دارند. کسری بودجههای مزمن، ضرورت تامین مالی پروژههای عمرانی یا هزینههای جاری، و گاهی سیاستهای انبساطی پولی، منجر به افزایش بیرویه نقدینگی میشود که مهار آن برای دولتها دشوار است. در چنین شرایطی، تلاش برای حفظ یک نرخ ارز واحد و ثابت، بدون در نظر گرفتن واقعیتهای اقتصادی و حجم نقدینگی، پیامدهای خاص خود را خواهد داشت.
کارشناسان هشدار میدهند که در چنین فضایی، معنای واقعی پیگیری سیاست «ارز تک نرخی» این است که قیمتها در داخل کشور باید به طور مداوم و مرتب افزایش پیدا کنند. به عبارت دیگر، اگر دولت نتواند نقدینگی را مهار کند و همزمان بر تک نرخی بودن ارز اصرار ورزد، این نقدینگی مازاد راه خود را از طریق افزایش قیمت کالاها و خدمات در داخل پیدا خواهد کرد. این وضعیت به معنای کاهش قدرت خرید پول ملی و تحمیل تورم روزافزون به شهروندان است. در واقع، نرخ ارز به ظاهر ثابت میماند، اما ارزش واقعی پول داخلی به دلیل تورم فزاینده، پیوسته کمتر میشود.
تجربه تاریخی و تحلیلهای اقتصادی نشان میدهد که در نهایت، این وضعیت به نقطه پایانی خود خواهد رسید. فشارهای ناشی از تورم، نارضایتی عمومی، و اختلال در فعالیتهای اقتصادی، دولت را ناگزیر خواهد ساخت تا از سیاستهای فعلی فاصله بگیرد. تحلیلگران معتقدند که در چنین سناریویی، دولت چارهای نخواهد داشت جز اینکه بار دیگر به سیاستهای «تثبیت نرخ ارز» روی آورد. تثبیت نرخ ارز، اگرچه ممکن است به صورت مصنوعی و با دخالت مستقیم دولت صورت گیرد، اما غالباً به عنوان راهکاری برای مهار موقت تورم و ایجاد نوعی ثبات نسبی در بازار تلقی میشود، حتی اگر هزینههای خاص خود را داشته باشد.
این چرخه نشان میدهد که دستیابی به یک نرخ ارز پایدار و تک نرخی، مستلزم اصلاحات ساختاری عمیق در اقتصاد، کنترل موثر بر نقدینگی، و پرهیز از سیاستهای پولی انبساطی است. بدون این پیشزمینهها، سیاست «ارز تک نرخی» بیش از آنکه یک راهحل باشد، میتواند به مکانیزمی برای انتقال تورم از بخش ارزی به بخش داخلی و در نهایت، به عقبنشینی از این سیاستها منجر شود. این پویاییها بر اهمیت مدیریت هوشمندانه داراییها و سرمایهها در بازارهای مالی تاکید میکند.
در شرایط نوسانی بازار، مدیریت دارایی بسیار مهم است. برای خرید لیر یا حواله ارزی مطمئن، صرافی لیران (liran.shop) در کنار شماست.