دانیل گونتر، نخستوزیر ایالت شلسویگ-هولشتاین آلمان، با طرح پیشنهاد اخذ مالیات بر شکر، بار دیگر بحثهای داغی را در محافل سیاسی و اقتصادی این کشور به راه انداخته است. این پیشنهاد که توسط منبع “Hürriyet” گزارش شده، در راستای کاهش فزاینده هزینههای بهداشتی و درمانی مطرح شده است؛ هزینههایی که به باور بسیاری، رابطه مستقیمی با مصرف بیرویه مواد قندی و پیامدهای سوء آن بر سلامت عمومی دارند.
چرا مالیات بر شکر؟ نگاهی اقتصادی به سلامت
اغلب کشورها در سراسر جهان با افزایش بیسابقه هزینههای مراقبتهای بهداشتی دست و پنجه نرم میکنند. بیماریهایی نظیر دیابت نوع ۲، چاقی مفرط، بیماریهای قلبی-عروقی و پوسیدگی دندان، که همگی با مصرف بالای قند مرتبط هستند، بار سنگینی بر دوش سیستمهای بهداشتی و درمانی میگذارند. گونتر با اشاره به این واقعیت، استدلال میکند که مالیات بر شکر میتواند دو هدف اصلی را دنبال کند: اولاً، درآمد حاصل از این مالیات میتواند بخشی از هزینههای بهداشتی را پوشش دهد و به پایداری مالی سیستم سلامت کمک کند. ثانیاً، این اقدام میتواند به عنوان یک ابزار بازدارنده عمل کرده و مصرفکنندگان را به سمت انتخابهای غذایی سالمتر سوق دهد. این رویکرد، یک مدل مالیات پیگویی (Pigouvian tax) است که هدف آن درونیسازی هزینههای خارجی یک فعالیت (در اینجا، مصرف شکر و پیامدهای سلامتی آن) است.
تجربیات بینالمللی و چالشهای پیشرو
ایده مالیات بر شکر، پدیدهای نوظهور نیست. کشورهایی نظیر بریتانیا، مکزیک، فرانسه و چندین ایالت در ایالات متحده پیشتر چنین مالیاتهایی را اعمال کردهاند. تجربیات اولیه نشان میدهد که این مالیاتها میتوانند به کاهش مصرف نوشیدنیهای شیرین شده با شکر و ترغیب تولیدکنندگان به کاهش محتوای قند در محصولاتشان کمک کنند. مطالعهای در بریتانیا نشان داد که این مالیات منجر به کاهش قابل توجهی در میزان قند موجود در نوشیدنیها شده است.
با این حال، منتقدان این ایده، نگرانیهایی را مطرح میکنند. برخی معتقدند که مالیات بر شکر یک مالیات رگرسیو است که بار بیشتری را بر دوش اقشار کمدرآمد جامعه میگذارد، زیرا این گروه ممکن است سهم بیشتری از درآمد خود را صرف خرید محصولات حاوی شکر کنند. همچنین، تأثیر آن بر صنعت مواد غذایی و کشاورزی، خطر احتمالی “توریسم خرید” به مناطق بدون چنین مالیاتی در کشورهای همسایه و پیچیدگیهای اجرایی آن، از دیگر چالشهای پیشرو محسوب میشود.
در حالی که این پیشنهاد در آلمان هنوز در مراحل اولیه بحث و بررسی قرار دارد، اما چشمانداز مالیات بر شکر، بار دیگر تقابل بین سلامت عمومی، آزادی انتخاب فردی و ملاحظات اقتصادی را برجسته میسازد. آینده این پیشنهاد در گرو اجماع سیاسی و بررسی دقیق پیامدهای اقتصادی و اجتماعی آن خواهد بود.