سال ۱۳۹۹ در تاریخ اقتصادی ایران به دلیل نوسانات شدید ارزی و افزایش قابل توجه قیمت دلار، در ذهن بسیاری از ایرانیان به یادگار مانده است. دورهای که تحت تأثیر فشارهای بیسابقه تحریمهای بینالمللی، کسری بودجه دولت و چالشهای داخلی، بازار ارز را دچار تلاطم عظیمی کرد. در این میان، عبدالناصر همتی، رئیسکل وقت بانک مرکزی، تحت شدیدترین فشارها قرار داشت تا ثبات را به بازار بازگرداند و مانع از سقوط بیشتر ارزش پول ملی شود. شرایط آن روزها، فارغ از هرگونه تحلیل و قضاوت، نشاندهنده ابعاد دشوار مدیریت کلان اقتصادی در یک کشور با اقتصاد تحریمزده بود.
تیمور رحمانی، اقتصاددان برجسته ایرانی، با نگاهی عمیقتر به پشت پرده تصمیمگیریهای اقتصادی، روایتی متفاوت از آن ایام پرالتهاب ارائه میدهد. وی به تازگی در مصاحبهای تأکید کرده است: “من بهعنوان کسی که با حداقل دو رئیسکل بانک مرکزی کار کردهام، دغدغههای آنها را میشناسم. اینکه تا چه اندازه ابزار و امکان عمل دارند، بحث دیگری است.” این جمله کوتاه، دریچهای به سوی درک بهتر محدودیتها و چالشهایی میگشاید که سکانداران اقتصاد ایران با آن مواجه هستند.
از دیدگاه رحمانی، دغدغههای یک رئیسکل بانک مرکزی تنها به اعداد و ارقام محدود نمیشود؛ بلکه شامل حفظ معیشت مردم، کنترل تورم افسارگسیخته، مدیریت انتظارات تورمی و ارزی، و تلاش برای حفظ ذخایر ارزی کشور در برابر حملات سفتهبازانه است. در سال ۹۹، آقای همتی نیز با تمامی این دغدغهها دست و پنجه نرم میکرد. افزایش قیمت ارز نه تنها یک شاخص اقتصادی، بلکه نمادی از نگرانیهای عمومی و کاهش قدرت خرید مردم بود که فشار مضاعفی بر دوش مسئولان قرار میداد.
اما نکته مهمتر، بحث «ابزار و امکان عمل» است که رحمانی به آن اشاره دارد. در شرایط تحریمهای حداکثری، دسترسی بانک مرکزی به منابع ارزی خود در خارج از کشور به شدت محدود شده بود. امکان انجام عملیات بازار باز استاندارد، تأمین ارز مورد نیاز واردات و کنترل نقدینگی نیز با موانع جدی روبهرو بود. در چنین فضایی، هر تصمیمی، چه در جهت تثبیت بازار و چه در جهت حفظ ذخایر استراتژیک، با چالشهای فراوانی همراه بود و میتوانست تبعات پیشبینینشدهای داشته باشد. سخن رحمانی به نوعی تأییدی است بر این که همتی، با وجود تمام انتقادها، در چارچوب امکانات و ابزارهای موجود، تمام تلاش خود را برای مدیریت بحران انجام داد.
اقتصاد ایران همواره با نوسانات ارزی دست و پنجه نرم کرده است، اما سال ۹۹ نقطه عطفی در شدت این نوسانات بود. درک پیچیدگیهای این دوره و شناخت محدودیتهای تصمیمگیرندگان، میتواند به ما در مواجهه با چالشهای آتی کمک کند. روایتی که تیمور رحمانی ارائه میدهد، فراتر از یک تحلیل اقتصادی صرف، نگاهی انسانی به دشواریهای مدیریت در شرایط بحران است.
در شرایط نوسانی بازار، مدیریت دارایی بسیار مهم است. برای خرید لیر یا حواله ارزی مطمئن، صرافی لیران (liran.shop) در کنار شماست.