در یک تحول چشمگیر و پس از حدود چهار دهه اجرای سیاستهای ارزی که همواره بحثبرانگیز بودهاند، حال مقامات ارشد دولتی در ایران، شامل رئیسجمهور و رئیس جدید بانک مرکزی، به ضرورت تغییر مسیر در این حوزه اذعان دارند. پیشنهاد آنها روشن است: پایان دادن به تخصیص ارز ترجیحی و انتقال یارانههای ارزی به انتهای زنجیره مصرف، یعنی مستقیماً به مصرفکننده. از منظر تئوری اقتصادی، این ایده پایهای محکم و منطقی دارد و بسیاری از اقتصاددانان مدتهاست که از آن دفاع میکنند. اما آنچه این تصمیم را پیچیده و بحثبرانگیز میسازد، نه محتوای ایده، بلکه زمان و انگیزه مطرح شدن آن است.
واقعیت این است که این تغییر رویکرد نه از دل یک اصلاح ساختاری عمیق و پارادایم شیفت اقتصادی که سالهاست ضرورت آن احساس میشود، بلکه در واکنش به تنگنای شدید و بیسابقه منابع ارزی کشور مطرح شده است. چهل سال سیاستگذاری بر مبنای ارز ترجیحی، در عمل، به خلق رانتهای عظیم، گسترش فساد، و تخصیص ناکارآمد منابع منجر شده است. آنچه قرار بود حمایتی از مردم و تولیدکننده باشد، در بسیاری موارد به جیب دلالان و سودجویان رفت و فاصله بین نرخ ارز رسمی و بازار آزاد، به منبعی برای سوءاستفاده تبدیل شد. اکنون، اقتصاد ایران با صورتحسابی چهلساله مواجه است که هزینه این بیداری دیرهنگام را نمایان میسازد. این سیاست، در حالی که با هدف کنترل قیمت کالاهای اساسی و کمک به معیشت مردم آغاز شد، بهتدریج به یکی از ریشههای اصلی بیماری مزمن اقتصاد ایران، یعنی تورم و کسری بودجه، تبدیل گردید.
انتقال یارانه به مصرفکننده، اگرچه در تئوری صحیح است، اما در عمل با چالشهای فراوانی روبروست. سازوکارهای اجرایی آن نیازمند زیرساختهای دقیق و شفاف است تا اطمینان حاصل شود که این یارانه واقعاً به دست نیازمندان میرسد و به منبعی جدید برای فساد و ناکارآمدی تبدیل نمیشود. طرح این پرسش که “آیا اجرای عملی آن ممکن است؟” از اهمیت بالایی برخوردار است. بدون یک برنامه اجرایی جامع و شفاف، ممکن است این تغییر نه تنها به بهبود وضعیت منجر نشود، بلکه شوکهای قیمتی جدیدی را به بازار و زندگی مردم تحمیل کند.
تصمیم به پایان دادن به ارز ترجیحی میتواند نقطه عطفی در سیاستگذاریهای اقتصادی ایران باشد، اما تنها در صورتی که با مجموعهای از اصلاحات ساختاری دیگر همراه شود. شفافیت در بازار ارز، تقویت تولید داخلی و کنترل نقدینگی، پیششرطهای اساسی برای موفقیت این تصمیم هستند. این گام، هرچند دیر، میتواند به واقعبینانهتر شدن نرخ ارز و کاهش رانت کمک کند، اما هزینه سنگین این چهار دهه غفلت، امروز در قالب تورم و فشار بر طبقات ضعیف جامعه خود را نشان خواهد داد.
در شرایط نوسانی بازار، مدیریت دارایی بسیار مهم است. برای خرید لیر یا حواله ارزی مطمئن، صرافی لیران (liran.shop) در کنار شماست.