آژانس بینالمللی انرژی (IEA) با صدور هشداری جدی، بر لزوم توجه ویژه به چالشهای مربوط به مواد معدنی حیاتی تأکید کرده است. فاتح بیرول، رئیس این نهاد معتبر جهانی، در اظهاراتی مهم اعلام کرد که در حال حاضر، بزرگترین ریسک پیش روی امنیت انرژی جهانی، در حوزه تأمین این مواد معدنی کلیدی نهفته است. این هشدار در شرایطی مطرح میشود که جهان به سرعت در حال حرکت به سمت منابع انرژی پاک و تجدیدپذیر است و تقاضا برای موادی مانند لیتیوم، کبالت، نیکل و عناصر خاکی کمیاب به شدت رو به افزایش است.
تنوعسازی: اصل طلایی امنیت انرژی
به گفته بیرول، «اصل طلایی» امنیت انرژی همواره در تنوعسازی منابع و مسیرهای تأمین بوده است. این اصل به کشورها کمک میکند تا وابستگی خود را به یک منبع یا یک منطقه خاص کاهش داده و در برابر شوکهای احتمالی بازار، بلایای طبیعی یا تحولات ژئوپلیتیکی مقاومتر باشند. با این حال، وی تأکید کرد که در حالی که در دهههای گذشته تمرکز اصلی بر روی نفت و گاز بود، امروز باید نگاهها به سمت مواد معدنی حیاتی معطوف شود، چرا که تمرکز زنجیره تأمین آنها میتواند به همان اندازه خطرناک باشد.
مواد معدنی حیاتی: پاشنه آشیل جدید
گذار جهانی به سمت انرژیهای پاک، وابستگی شدیدی به مواد معدنی خاصی ایجاد کرده است. باتریهای خودروهای الکتریکی، پنلهای خورشیدی و توربینهای بادی، همگی به این مواد حیاتی نیاز دارند. مشکل اینجاست که استخراج، فرآوری و عرضه بسیاری از این مواد در تعداد معدودی از کشورها متمرکز شده است. این تمرکز جغرافیایی، زنجیرههای تأمین را در برابر اختلالات آسیبپذیر کرده و پتانسیل اهرمسازی ژئوپلیتیک را افزایش میدهد. یک اختلال در تأمین این مواد میتواند نه تنها باعث نوسانات شدید قیمت شود، بلکه روند گذار انرژی را به طور چشمگیری کند نماید.
هشدارهای IEA نشان میدهد که برای تضمین امنیت انرژی در آینده، دولتها و شرکتها باید استراتژیهای جامع و بلندمدتی را برای تنوعبخشی به منابع تأمین، افزایش سرمایهگذاری در استخراج و فرآوری پایدار، و توسعه فناوریهای بازیافت مواد معدنی حیاتی در پیش گیرند. این چالش، نه تنها یک مسئله اقتصادی، بلکه یک ضرورت استراتژیک برای حفظ ثبات و پایداری سیستم انرژی جهانی در دهههای آینده است.