آیا تا به حال برایتان پیش آمده که یک روز صبح از خواب بیدار شوید و ناگهان متوجه افزایش بیدلیل قیمت کالاهای اساسی در بازار شوید؟ شیری که دیروز با قیمتی مشخص خریدهاید، امروز گرانتر شده است؛ یا حتی قیمت نان و مایحتاج روزمره خانوار در عرض چند ساعت جهش پیدا کرده باشد. این پدیده که به “گرانی یکشبه” شهرت یافته، معمایی است که ذهن بسیاری از شهروندان و فعالان اقتصادی را به خود مشغول کرده است. اما دلیل این سرعت عمل در افزایش قیمتها چیست و چه عاملی باعث میشود نرخ ارز، حتی پیش از تغییرات رسمی، بر قیمتهای بازار کالاها تأثیر بگذارد؟
فرشاد مومنی، اقتصاددان برجسته، به درستی به این پدیده اشاره کرده و مکانیسم آن را اینگونه توضیح میدهد: «امروز قیمت دلار در بازار قاچاقچیهای ارز مثلا میشود ۱۵۰ هزار تومان و فردا صبح، تمام کالاها و خدمات حیاتی مردم با قیمت پایه دلار ۱۵۰ هزار تومانی عرضه میشود.» این نقل قول، جوهره اصلی مسئله را نمایان میسازد. در واقع، در غیاب یک نظام ارزی شفاف، باثبات و قابل اتکا که نرخ ارز رسمی را به واقعیتهای اقتصادی نزدیک نگه دارد، بازارهای غیررسمی و حتی قاچاقچیان ارز به مرجعی برای تعیین قیمت تبدیل میشوند. تولیدکنندگان، واردکنندگان و حتی خردهفروشان، برای جبران هزینههای آتی خود و جلوگیری از زیان، ناچارند قیمتها را بر اساس بالاترین نرخ دستوری بازار آزاد، حتی اگر غیررسمی باشد، تعیین کنند.
این سرعت در انتقال شوک ارزی به بازار کالاها چند دلیل عمده دارد. نخست، اقتصاد ایران وابستگی شدیدی به واردات مواد اولیه و کالاهای واسطهای دارد. حتی کالاهایی که ظاهراً تولید داخل هستند، ممکن است بخش قابل توجهی از قطعات یا مواد اولیه خود را از خارج تأمین کنند. بنابراین، با هرگونه جهش در نرخ ارز، هزینه تمامشده تولید به سرعت افزایش مییابد. دوم، انتظارات تورمی نقش بسیار مهمی ایفا میکند. به محض اینکه اخباری مبنی بر افزایش نرخ ارز در بازار غیررسمی منتشر میشود، فعالان اقتصادی پیشبینی میکنند که هزینههای آیندهشان بالاتر خواهد رفت و برای حفظ حاشیه سود خود، فوراً قیمتها را بالا میبرند. این چرخه معیوب، اعتماد به ثبات اقتصادی را از بین برده و قدرت خرید مردم را به سرعت کاهش میدهد.
نتیجه این گرانیهای یکشبه، کوچکتر شدن مداوم سفرههای مردم و کاهش شدید قدرت خرید است. برنامهریزی مالی برای خانوارها دشوار میشود و بسیاری از اقشار جامعه برای تأمین حداقل نیازهای خود با چالشهای جدی مواجه میگردند. در چنین شرایطی، لزوم توجه به مدیریت صحیح منابع مالی و آگاهی از بازارهای مالی بیش از پیش احساس میشود تا بتوان در برابر نوسانات ناگهانی، تا حد امکان از ارزش داراییها محافظت کرد.
در شرایط نوسانی بازار، مدیریت دارایی بسیار مهم است. برای خرید لیر یا حواله ارزی مطمئن، صرافی لیران (liran.shop) در کنار شماست.