پس از سه هفته از تصمیم سرنوشتساز حذف ارز ترجیحی از اقتصاد کشور، بازار ارز آزاد شاهد نوسانات و افزایش قابل توجهی در نرخها بوده است. این اتفاق سوالات زیادی را در مورد دلایل اصلی این روند صعودی و پیامدهای آن برای آینده اقتصاد ایران مطرح میکند. بسیاری از کارشناسان اقتصادی معتقدند که ریشههای این جهش قیمتی را باید در عدم اجرای سیاستهای مکمل و اعتمادآفرین پس از این حذف جستجو کرد.
ارز ترجیحی، که به نرخ دولتی و پایینتر از بازار آزاد به واردکنندگان برخی کالاها، بهویژه کالاهای اساسی و دارو، اختصاص مییافت، سالها به عنوان ابزاری برای کنترل قیمتها و حمایت از مصرفکننده عمل میکرد. هدف اصلی از حذف این نوع ارز، کاهش رانت و فساد، شفافسازی اقتصادی و حرکت به سمت تکنرخی شدن ارز بود. انتظار میرفت با حذف این یارانه پنهان، منابع مالی آزاد شده به سمت تولید و حمایتهای مستقیم از اقشار آسیبپذیر هدایت شود و کارایی اقتصاد افزایش یابد.
اما همانطور که خبرگزاری آفتاب نیز اشاره کرده است، “حذف ارز ترجیحی بدون اجرای سیاستهای مکمل و اطمینانبخش، زمینه تشدید نوسانات ارزی را فراهم میکند.” این جمله کلید فهم وضعیت کنونی است. سیاستهای مکمل میتوانست شامل اقداماتی مانند کنترل دقیق تورم، ایجاد کانالهای پایدار تامین ارز برای کالاهای ضروری، تقویت تولید داخلی برای کاهش وابستگی به واردات، و از همه مهمتر، ایجاد چشمانداز روشن اقتصادی برای فعالان بازار باشد. در غیاب چنین تدابیری، بازار به سرعت سیگنالهای منفی را دریافت کرده و این عدم اطمینان، به افزایش تقاضای سوداگرانه و در نتیجه، رشد نرخ ارز آزاد دامن زده است.
افزایش نرخ ارز در بازار آزاد، تاثیرات دومینویی بر بخشهای مختلف اقتصاد دارد. بلافاصله پس از حذف ارز ترجیحی، قیمت کالاهای وارداتی که پیشتر با ارز ارزانتر تامین میشدند، افزایش یافت. این گرانی، قدرت خرید مردم را کاهش داده و فشار تورمی را تشدید میکند. همچنین، نوسانات ارزی، پیشبینیپذیری اقتصادی را از بین برده و سرمایهگذاری را با ریسکهای بیشتری همراه میسازد. در چنین شرایطی، تمایل به تبدیل ریال به ارزهای خارجی به عنوان سپری در برابر کاهش ارزش پول ملی، افزایش یافته که خود به عاملی برای تحریک بیشتر بازار تبدیل میشود. این چرخه معیوب، تا زمانی که سیاستهای جامع و منسجم برای مدیریت بازار ارز و اقتصاد کلان تدوین و اجرا نشود، میتواند ادامه یابد.
کارشناسان اقتصادی تاکید میکنند که موفقیت در حذف ارز ترجیحی و بهرهمندی از منافع آن، تنها در گرو یک بسته سیاستی کامل است که نه تنها شامل کنترلهای پولی و مالی، بلکه شامل برنامههای حمایتی هدفمند، شفافسازی اقتصادی و اعتمادسازی در بین فعالان اقتصادی باشد. نادیده گرفتن این الزامات، میتواند منجر به نتایج عکس شده و به جای بهبود، شاهد تشدید مشکلات اقتصادی و تلاطمهای بیشتر در بازار باشیم. دولت و بانک مرکزی نیازمند یک رویکرد جامع و بلندمدت برای تثبیت بازار و مدیریت انتظارات هستند.
در شرایط نوسانی بازار، مدیریت دارایی بسیار مهم است. برای خرید لیر یا حواله ارزی مطمئن، صرافی لیران (liran.shop) در کنار شماست.