بازارهای جهانی فلزات گرانبها شاهد یک جهش بیسابقه بودهاند. اونس جهانی طلا با پشت سر گذاشتن تمامی رکوردهای قبلی، به مرز ۴۳۹۱ دلار رسید و نقره نیز همزمان به بالاترین سطوح تاریخی خود صعود کرد. این رشد خیرهکننده، عمدتاً ناشی از ترکیب سه عامل کلیدی است: تشدید تنشهای ژئوپلیتیکی در مناطق مختلف جهان، تضعیف ارزش دلار آمریکا در برابر سایر ارزهای اصلی، و انتظارات فزاینده برای کاهش قریبالوقوع نرخ بهره توسط بانکهای مرکزی بزرگ.
دلایل اوجگیری تاریخی فلزات گرانبها
صعود شارپ قیمت طلا و نقره ریشه در عوامل بنیادی و روانی دارد. از یک سو، افزایش تنشهای ژئوپلیتیکی در خاورمیانه و اروپا، همواره سرمایهگذاران را به سمت داراییهای امن سوق میدهد. در شرایط عدم قطعیت، طلا به عنوان پناهگاه امن (Safe Haven) عمل کرده و تقاضا برای آن افزایش مییابد. از سوی دیگر، تضعیف مستمر دلار آمریکا در برابر سبد ارزهای جهانی، بهای طلا را برای خریداران غیردلاری ارزانتر میکند و این خود محرکی برای افزایش تقاضا است.
عامل سوم و شاید مهمترین محرک، انتظارات بازار از کاهش نرخ بهره توسط فدرال رزرو آمریکا و سایر بانکهای مرکزی بزرگ است. با کاهش نرخ بهره، جذابیت سرمایهگذاری در اوراق قرضه و سایر داراییهای با بازده ثابت کاهش مییابد و سرمایهها به سمت فلزاتی مانند طلا که سود بهرهای ندارند، اما حافظ ارزش در برابر تورم و نوسانات اقتصادی محسوب میشوند، سرازیر میگردد. این عوامل در کنار هم، یک موج قدرتمند صعودی را برای طلا و نقره ایجاد کردهاند و بازارها را در آستانه سال ۲۰۲۵ با رکوردهای جدیدی مواجه ساختهاند.
بازتاب در اقتصاد ایران: از بازار ارز تا سفره خانوار
جهش بیسابقه قیمتهای جهانی طلا و نقره، بلافاصله بازتاب خود را در بازار داخلی ایران نشان میدهد. در کشوری که بخش قابل توجهی از سرمایهگذاری و پسانداز مردم به دلیل تورم مزمن و بیثباتی اقتصادی، به سمت داراییهای امن نظیر طلا، سکه و ارز سوق یافته، این افزایش قیمتها میتواند پیامدهای متفاوتی داشته باشد. افزایش جهانی طلا معمولاً منجر به صعود قیمت سکه و طلای داخلی میشود و سرمایهگذاران و خانوارهایی که پیشتر طلا خریداری کردهاند، از افزایش ارزش داراییهای خود منتفع خواهند شد. با این حال، برای خریداران جدید، ورود به بازار طلا با قیمتهای کنونی پرهزینهتر خواهد بود و ممکن است تقاضا را به سمت سایر بازارهای موازی سوق دهد.
از سوی دیگر، این پدیده میتواند بر بازار ارز نیز تأثیرگذار باشد. برخی تحلیلگران معتقدند در شرایطی که طلا به عنوان یک دارایی امن جهانی شناخته میشود، افزایش قیمت آن میتواند به عنوان سیگنالی برای ضعف پول ملی و افزایش انتظارات تورمی داخلی عمل کند و در نتیجه، تقاضا برای ارزهای خارجی (بخصوص دلار) را نیز افزایش دهد؛ چرا که بسیاری از مردم برای حفظ ارزش داراییهای خود به صورت موازی به هر دو بازار طلا و ارز روی میآورند. بانک مرکزی و سیاستگذاران اقتصادی ایران باید با در نظر گرفتن این تحولات جهانی و اثرات آن بر روانشناسی بازار داخلی، راهکارهایی برای مدیریت نوسانات و حفظ ارزش پول ملی اتخاذ کنند تا فشار مضاعفی بر معیشت مردم وارد نشود و ثبات اقتصادی تا حد ممکن حفظ گردد.